Bij een Lego 9V trein zit de stroomvoorziening in het spoor. Op de rails liggen metalen strips, een snelheidsregelaar aan een transformator zet er tot 9 volt gelijkstroom op, en de motor neemt die af via zijn metalen wielen; een 9V trein rijdt dus zolang de transformator in het stopcontact zit.
Lego bracht het systeem in 1991 uit en verving het in 2006 door RC-treinen op plastic rails met batterijen; de laatste 9V-onderdelen verdwenen in 2007 uit het assortiment. Er wordt niets meer nieuw gemaakt, alles komt dus van de tweedehandsmarkt. Deze gids gaat over de vragen die daaruit volgen: hoe de rails op elkaar aansluiten, welke treinen erop rijden, wat je controleert voor je koopt en wanneer ombouwen naar batterijen slimmer is. Metingen hebben we er niet voor gedaan. De technische gegevens komen uit de cataloguedata van Lego en uit gespecialiseerde bronnen over spoorgeometrie.
Zo werkt het 9V-systeem
De keten bestaat uit drie delen. Een netadapter zet de netspanning om in wisselstroom met een lage spanning. De snelheidsregelaar maakt daar gelijkstroom van en regelt die met een grote gele draaiknop: in het midden staat de trein stil, de ene kant op rijdt hij vooruit en de andere kant op achteruit, omdat de regelaar voorbij de middenstand de polariteit omdraait. Eén kabel brengt de stroom naar een willekeurig stuk rail, en vanaf daar staat het hele circuit onder spanning.
Lego verkocht adapter, regelaar en kabel samen als set 4548, met een netadapter per land. De regelaar zelf heeft onderdeelnummer 2868b.
De motor is een compleet draaistel met metalen wielen, buffers en magneetkoppelingen. Lego verkocht hem vanaf 1991 als set 5300 en bracht hem in 2002 opnieuw uit als set 10153; in beide zit dezelfde motor. Via contactplaatjes bovenop kun je verlichting in de trein van stroom voorzien.
Uit deze opbouw volgen twee dingen die je moet weten voor je koopt. Alle locomotieven op één circuit krijgen dezelfde spanning. Ze trekken dus tegelijk op, rijden dezelfde kant op en ongeveer even snel. Twee treinen los van elkaar besturen kan alleen met gescheiden circuits en twee regelaars. Ook een keerlus werkt niet zomaar: als het spoor in een bocht naar zichzelf terugloopt, komt de linker rail op de rechter uit en raakt plus aan min. Dat is kortsluiting. Pas de RC-treinen op batterijen maakten vanaf 2006 keerlussen en meerdere losse treinen eenvoudig.
Het grote voordeel merk je tijdens het rijden. In onze ervaring is 9V het systeem dat je een hele middag rond de kerstboom kunt laten rijden zonder één batterij te wisselen. De keerzijde is slijtage: een motor die dagenlang achter elkaar draait, slijt, en vervanging vind je alleen tweedehands. Voor weken onafgebroken rijden zouden we een 9V-locomotief daarom niet inplannen.
Lego-treinsystemen in één oogopslag
| Systeem | Periode | Voeding | Rails |
|---|---|---|---|
| 4,5 volt | vanaf 1966 | Batterijbak in de trein of in je hand | Zonder stroom, eerst blauw |
| 12 volt | 1969 tot 1991 | Transformator, stroom via een tweepolige middenrail | Grijs, losse railprofielen op dwarsliggers |
| 9 volt | 1991 tot 2007 | Transformator en regelaar, stroom via metalen strips op de looprails | Metalen rails, dwarsliggers donkergrijs, vanaf 2003 donker blauwgrijs |
| RC | vanaf 2006 | Batterijen in de trein, infraroodafstandsbediening | Plastic |
| Power Functions | vanaf 2009, inmiddels gestopt | Batterijen, infrarood | Plastic |
| Powered Up | sinds 2018 | Batterijen in de hub, Bluetooth | Plastic |
Spoorgeometrie: rechte rails, bochten, wissels en kruising
Lego heeft de spoorbreedte nooit veranderd, en de bochtstraal van 9V is dezelfde als bij de huidige plastic rails. Reken bij het plannen van een baan in noppen. Eén nop is 8 mm breed.
| Railstuk | Onderdeelnummer | Maat |
|---|---|---|
| Recht | 2865 | 16 noppen lang (12,8 cm); acht stuks zijn ongeveer 1 m |
| Bocht | 2867 | Straal van 40 noppen (32 cm) tot het midden van het spoor; 16 bochten vormen een cirkel |
| Wissel links / rechts | 2861 / 2859 | 32 noppen lang, aftakking onder 22,5 graden, dezelfde geometrie als de latere plastic wissels |
| Kruising | 32087 | 90 graden, 16 × 16 noppen |
Een cirkel van 16 bochten meet aan de buitenkant van de dwarsliggers ongeveer 88 noppen, zo'n 70 cm doorsnede. Lange wagons zwaaien in de bocht naar buiten, reken op tafel dus op meer ruimte. De rails werden onder meer verkocht als 4515 met acht rechte stukken, 4520 met acht bochten en 4531 met een paar wissels.
De wissels hebben één eigenaardigheid. Een 9V-wissel met een bocht in tegengestelde richting geeft een parallel spoor op 16 noppen hart-op-hart van de hoofdlijn, met 8 noppen ruimte ertussen. Bij de oudere 4,5- en 12-voltwissels lag het zijspoor direct tegen de hoofdlijn. Meer ruimte betekent minder botsingen, maar wissel en tegenbocht vormen samen een S-bocht, waar lange treinen moeite mee kunnen hebben. Laat een lange trein langzaam over elke wissel rijden voordat je de baan vastlegt.
Lego heeft voor gewone treinen maar deze ene bochtstraal gemaakt, ruimere bochten komen dus van andere fabrikanten. In onze ervaring werkt R40 voor de meeste Lego-treinen, maar een ruime bocht als R104 is prettiger, vooral met lange rijtuigen. Bij 9V heb je daarvoor wel rails met metalen bovenkant nodig; daarover verderop meer.
Compatibiliteit met Powered Up, Power Functions, 12V en 4,5V
Spoorbreedte en geometrie zijn gelijk gebleven, dus 9V-rails en de huidige plastic rails klikken in elkaar. Of een trein erop rijdt, hangt af van waar hij zijn stroom vandaan haalt.
| Trein | Op metalen 9V-rails | Op plastic rails (RC, Power Functions, Powered Up) |
|---|---|---|
| 9V-locomotief | Ja, stroom uit de rails | Nee, de motor krijgt geen stroom |
| Powered Up- of Power Functions-trein | Ja, op eigen batterijen | Ja |
| Oude 4,5V-batterijtrein | Ja | Ja, de spoorbreedte is gelijk |
| 12V-locomotief | Nee, die heeft de middenrail nodig | Nee |
| Wagons zonder motor | Ja | Ja |
Een gemengde baan werkt als elke trein zijn plek heeft: 9V-locomotieven blijven op het metalen circuit, batterijtreinen rijden overal. Een 9V-locomotief die op een plastic stuk rolt, blijft daar staan. Oudere plastic rails met viercijferige setnummers, zoals 7499 (flexibele en rechte rails), passen ook bij de huidige treinen.
De grijze 12V-rails zijn anders gebouwd: rails en dwarsliggers zijn losse onderdelen, en de verbindingen klikken niet zonder aanpassing op 9V- of plastic rails. Een 12V-locomotief rijdt alleen op 9V-rails als je zijn motor vervangt door een 9V-motor.
9V tweedehands kopen: hierop let je
Lego maakt al bijna twintig jaar geen 9V meer, en het aanbod tweedehands is wisselend. Een compleet pakket met rails, regelaar en werkende motor is meer waard dan een doos vol rails. Controleer de drie delen apart.
Rails: Bekijk de metalen strips. Een geelbruine waas is aanslag, bruinzwarte vlekken met een ruw oppervlak zijn roest. Beide isoleren en kunnen de trein op sommige plekken laten haperen. Lichte aanslag krijg je eraf, diepe roestputjes meestal niet. Let ook op verbogen strips en gebroken verbindingen. Vind je het uiterlijk belangrijk, vraag dan naar de kleur: tot 2003 waren de dwarsliggers donkergrijs, daarna donker blauwgrijs, en op een gemengde baan zie je het verschil.
Motor: Vraag of je de motor op een rail kunt zien rijden, in beide richtingen, langzaam en snel. Hij moet soepel optrekken en zonder schokken door een bocht rijden. Hard schurend geluid, of een motor die pas op vol vermogen aanslaat, zijn waarschuwingssignalen. Omdat elke motor tweedehands is, loont het om hier goed te kijken.
Transformator en regelaar: De netadapter moet bij je stroomnet passen. Lego leverde 4548 met adapters per land, waaronder een 120-voltversie voor Noord-Amerika en 240-voltversies voor het Verenigd Koninkrijk en Australië. Een Amerikaanse adapter hoort niet in een Nederlands of Belgisch stopcontact van 230 volt, ook niet via een reisstekker. Op de regelaar moet de gele knop netjes vastklikken en moet de trein beide kanten op rijden.
De prijzen volgen een duidelijk patroon: rechte rails zijn duurder dan bochten. In onze catalogus ligt de actuele marktprijs voor acht rechte stukken (4515) rond drie keer die van acht bochten (4520). Eén 9V-motor (10153) kost een veelvoud van een nieuwe Powered Up-treinmotor. Bekijk het prijsverloop daar en bij transformator en regelaar 4548 voordat je een pakket koopt.
Metalen rails schoonmaken en onderhouden
De stroom loopt via de binnenrand van de rail, waar de flens van het wiel tegenaan ligt. De wielen poetsen die rand tijdens het rijden schoon, waardoor een baan er vaak schoner uitziet dan hij is. Maak de rails na lange opslag altijd schoon voor de eerste rit.
Voor gewoon stof volstaat een pluisvrij doekje met isopropylalcohol van 99 procent; alcohol van 70 procent bevat te veel water. Tegen aanslag helpt metaalpoets of tandpasta zonder gel op een wattenstaafje, daarna veeg je na met isopropyl. Houd aceton en andere oplosmiddelen op ketonbasis weg van Lego-rails, want ze tasten het ABS-plastic van de dwarsliggers aan. Bewaar de rails daarna droog.
Een 9V-trein ombouwen naar batterijen
Als de 9V-motor het begeeft, of als je je trein ook op plastic rails wilt laten rijden, zijn er twee manieren.
De eenvoudigste loopt via Powered Up. De treinmotor 88011 heeft dezelfde buitenmaten als de 9V-motor en past meestal op dezelfde plek onder de locomotief. Daarbij komen de hub 88009 voor de batterijen en de afstandsbediening 88010 of de Powered Up-app. De hub moet in de locomotief of in een wagon passen, en bij slanke 9V-modellen zit daar het echte werk.
- Onderdelen: 7
- Leeftijd: vanaf 7 jaar
- Zelfde buitenmaten als de 9V-motor
- Onderdelen: 1
- Leeftijd: vanaf 7 jaar
- Twee poorten, batterijen niet inbegrepen
Na de ombouw rijdt de trein op alle rails, ook op je oude 9V-rails. Hij heeft dan wel batterijen nodig, en met meerdere treinen wordt wisselen of opladen een vast klusje. Een overzicht van alle motorsystemen staat in ons overzicht van Lego-motoren en alternatieven.
De tweede manier houdt de 9V-motor. Via de contactplaatjes sluit je hem met een Power Functions-verlengkabel 8886 aan op een Power Functions-batterijbak, en dan rijdt hij ook op plastic rails. Power Functions is wel ook uit het assortiment. Zonder infraroodontvanger zet je de trein direct op de batterijbak aan; voor een afstandsbediening heb je de ontvanger erbij nodig. Dit loont vooral als je de onderdelen al hebt.
Metalen rails van andere fabrikanten
Nieuwe rails met stroomgeleiding komen van maar een paar fabrikanten. We hebben geen van deze producten zelf getest; de gegevens komen van de fabrikanten.
Fx Track van Fx Bricks verkoopt op dit moment rails met metalen profielen. Die zijn van vernikkelde koper-berylliumlegering, de dwarsliggers van ABS. Volgens Fx Bricks zijn de rails compatibel met Lego 9V- en RC-rails. Het aanbod bestaat uit rechte stukken van 1,6 tot 32 noppen, bochten van R56 tot R152 en een paar wissels met een aftakking die overeenkomt met R104. Een R40-bocht staat niet in de catalogus. Ideaal voor ruime bochten dus, maar voor een compacte cirkel blijf je bij de bochten van Lego.
ME Models maakte vroeger ook metalen rails, maar die zijn niet meer te krijgen.
BrickTracks verkoopt bochten in R56, R104 en R120 en R104-wissels, maar in oktober 2026 zonder 9V-versie. TrixBrix maakt veel verschillende stralen en wissels, deels spuitgegoten, deels 3D-geprint. In onze ervaring doen de spuitgegoten delen niet onder voor die van Lego, al zijn ze niet goedkoop. Allebei zijn het plastic rails zonder stroomgeleiding, dus iets voor batterijtreinen.
Voor wissels is er nog een derde categorie: 4DBrix verkoopt wisselmotoren die volgens de fabrikant passen op de 9V-wissels van Lego en op de RC- en Power Functions-wissels.
Veelgestelde vragen over de Lego 9V trein
Kunnen Powered Up-treinen op 9V-rails rijden?
Ja. Powered Up-treinen halen hun stroom uit de batterijen in de hub en niet uit de rails, dus ze rijden op 9V-rails net zo goed als op plastic rails. Een 9V-locomotief en een Powered Up-trein kunnen zelfs op hetzelfde circuit rijden; je bestuurt ze alleen apart.
Rijden 9V-treinen op de huidige plastic rails?
Niet met de 9V-motor. Die heeft de metalen strips nodig voor stroom: de rails klikken wel in elkaar, maar op een plastic stuk blijft de locomotief staan. Met een Powered Up-motor of een Power Functions-batterijbak rijdt de trein daar ook.
Kan ik een andere adapter gebruiken voor de 9V-regelaar?
De regelaar verwacht laagspanningswisselstroom van ongeveer 9 tot 12 volt uit een externe adapter. Het veiligst is de originele Lego-adapter voor jouw land. Wil je een adapter van een ander merk gebruiken, vergelijk dan uitgangsspanning, stroomsoort en stekker nauwkeurig met het origineel.
Houden, uitbreiden of overstappen?
- Je hebt al een 9V-baan die werkt: Houd hem. Maak de rails schoon, controleer de motor en koop gericht rechte stukken bij.
- Je wilt lang rijden zonder batterijen te wisselen, bijvoorbeeld rond de kerstboom: daar is 9V het juiste systeem voor, maar reken op een vervangende motor.
- Je wilt meerdere treinen los besturen of keerlussen bouwen: stap over op Powered Up. Je 9V-rails kun je daarvoor blijven gebruiken.
- Je begint vanaf nul: koop geen 9V-pakket alleen om het systeem. Nieuwe Powered Up-treinen zijn makkelijker te vinden en uit te breiden, en onze gids voor je eerste Lego-trein helpt je op weg.
Actuele treinen en prijzen vind je op onze spoorwegpagina.
